زخم شریانی (Arterial Ulcer) ناشی از کاهش جریان خون شریانی به اندامهای انتهایی است و معمولاً در انگشتان پا، پاشنه و نواحی فشاری ظاهر میشود. این زخمها بسیار دردناک و خطرناک هستند و نیاز به ارزیابی فوری عروقی دارند.
زخم شریانی چیست؟
زمانی که شریانهای اندام تحتانی به دلیل آترواسکلروز، لخته یا فشار خارجی تنگ یا مسدود شوند، اکسیژن کافی به بافت نمیرسد و در نهایت بافت میمیرد. این زخمها معمولاً علامت بیماری شریان محیطی (PAD) هستند.
علائم مشخصه
- زخمهای کوچک با لبههای مشخص (“Punched-out”)
- محل: انگشتان پا، پاشنه، نقاط استخوانی
- درد شدید — بهخصوص شبها و در حالت دراز کشیدن
- کاهش درد با آویزان کردن پا از تخت
- پوست سرد، رنگپریده یا کبود
- کاهش یا فقدان نبض پا (دورسالیس پدیس، پشت قوزک)
- ریزش موهای پا
- ضخیم شدن ناخنها
تشخیص دقیق
- معاینهی نبضهای محیطی
- ABI (Ankle-Brachial Index) — کمتر از ۰.۹ غیرطبیعی است
- سونوگرافی داپلر شریانی
- CT آنژیوگرافی یا MRA در موارد مشکوک
- آنژیوگرافی تشخیصی
روشهای درمان در کلینیک همراه
- ارجاع فوری به متخصص عروق: اولین قدم در هر زخم شریانی
- درمان revascularization: آنژیوپلاستی، استنتگذاری یا بایپس عروقی
- اکسیژن درمانی فشار بالا (HBOT): بهخصوص در زخمهای ایسکمیک
- کنترل عوامل خطر: سیگار، فشار خون، کلسترول، دیابت
- پانسمان مناسب: با اجتناب از پانسمانهای occlusive
- درمان درد: پروتکل اختصاصی کنترل درد ایسکمیک
- اجتناب از فشار: کفش طبی، تخت مخصوص
- دبریدمان محتاطانه: فقط پس از تأیید جریان خون کافی
پیشگیری
- ترک سیگار (مهمترین اقدام)
- کنترل فشار خون، کلسترول و قند خون
- ورزش منظم — بهخصوص پیادهروی
- رژیم غذایی سالم (مدیترانهای)
- کفش مناسب و معاینهی روزانهی پاها
- ویزیت سالانهی عروقی در بیماران پرخطر
سؤالات متداول
آیا زخم شریانی قابل درمان است؟
بله، با تشخیص بهموقع و revascularization، اکثر زخمهای شریانی قابل درمان هستند. تأخیر منجر به قطع عضو میشود.
چرا درد شبها بدتر میشود؟
در حالت دراز کشیدن، جاذبهی زمین در رساندن خون به پاها کمک نمیکند. این یک علامت کلاسیک ایسکمی پیشرفته است.
HBOT چقدر مؤثر است؟
HBOT میتواند در زخمهای شریانی پس از revascularization، روند بهبود را تسریع کند. اما بهتنهایی جایگزین درمان عروقی نیست.